Seizoen 2022 - 2023

 

Eerst volgende activiteit

 

Zeer snelle variabele objecten in het optische heelal

Lezing door prof. dr. Rudy Wijnands, Universiteit van Amsterdam

woensdag 8 februari 2023 19.30 - 21.30

 

Tijdsdomein sterrenkunde houdt zich bezig met hoe astronomische objecten variëren in de tijd. Deze variatie is waargenomen op alle tijdschalen, van milliseconde tot aan decennia, en op elke elektromagnetische golflengte, van radio tot aan gammastraling. Echter, soms is het technisch zeer moeilijk om deze variatie te bestuderen zoals in het onderzoek naar zeer snelle (seconden) optische variabiliteit in astronomisch objecten. Tijdens deze lezing zal ik uitleggen welke verschijnselen we in dit onderzoeksveld kunnen bestuderen (reikend van extreem korte sterrenvlammen tot samensmeltende neutronensterren) en wat de technische uitdagingen zijn. Ik zal ook bespreken hoe we de laatste jaren grote sprongen voorwaarts hebben gemaakt en wat de toekomstige ontwikkelingen zullen zijn.

Na mijn studie sterrenkunde in Leiden ben ik bij de Universiteit van Amsterdam gepromoveerd. Daarna heb ik 5 jaar in het buitenland (VS en Schotland) gewerkt als onderzoeker. Sinds 2004 ben ik weer werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam (professor sinds 2017). Mijn onderzoek concentreert zich op extreme astrofysische verschijnselen, zoals exploderende sterren.

Hier vind u de convocatie voor deze activiteit in pdf-vorm .

 


 

Verwacht

 


 

Lichtflitsen en zwaartekrachtgolven

op zoek naar licht van botsende neutronensterren met de BlackGEM telescopen

 

Lezing door dr. Steven Bloemen, Radboud Universiteit

Woensdag 8 maart 2023, 19.30 - 21.30

 

Sinds de eerste detectie van zwaartekrachtgolven in 2015 namen de LIGO en Virgo interferometers al bijna 100 keer zwaartekrachtgolven waar. De combinatie van waarnemingen van zwaartekrachtgolven en van zichtbaar licht, dat we veel beter kennen, opent bijkomende, unieke perspectieven. De locatie aan de hemel waar zwaartekrachtgolven vandaan komen, kan helaas niet nauwkeurig worden bepaald. Om de bronnen toch te lokaliseren, werden onder leiding van de Radboud Universiteit de BlackGEM telescopen gebouwd in Chili. Deze telescopen worden dit voorjaar in gebruik genomen. In deze lezing bespreken we hoe en waarom de telescopen gebouwd werden en bekijken we de eerste waarnemingen van de BlackGEM telescopen.

Steven Bloemen is project manager bij het Radboud Radio Lab van de Radboud Universiteit. In 2013 promoveerde hij in de Sterrenkunde aan de KU Leuven, met als onderwerp de studie van eclipserende dubbelsterren en asteroseismologie van compacte sterren. Nu leidt hij o.a. de realisatie van de BlackGEM telescopen in Chili.

Plaats: Zaal HG00.308, Huygensgebouw, Faculteit NWI

Adres: Radboud Universiteit, Heyendaalseweg 135, 6525AJ Nijmegen

Hier vind u de convocatie voor deze activiteit in pdf-vorm .

 


 

Hoe snel dijt het universum uit?

 

Lezing door dr. Nikki Arendse, Stockholms Universitet (Zweden)

Woensdag 5 april 2023, 19.30 - 21.30

 

We leven in een universum dat steeds groter wordt, maar met welke snelheid dijt het precies uit? Deze simpele vraag heeft geleid tot een van de grootste mysteries in de moderne kosmologie: de Hubble spanning. Bepalingen van de huidige uitdijingssnelheid van ons heelal - de Hubbleconstante - geven een verschillende uitkomst wanneer ze verricht worden in het vroege of het late universum. Deze discrepantie duidt mogelijk op een probleem in ons standaardmodel van de kosmologie.

Om de Hubble spanning beter te kwantificeren hebben we nieuwe, onafhankelijke methodes nodig om de kosmische uitdijingssnelheid te meten. In het tweede gedeelte van deze voordracht zal een veelbelovende tactiek hiervoor besproken worden: supernova-explosies die meervoudig zijn afgebeeld door zwaartekrachtslenzen.

Nikki Arendse heeft sterrenkunde gestudeerd in Groningen, waarna ze haar promotieonderzoek over de Hubble spanning heeft uitgevoerd in Kopenhagen. Momenteel werkt ze als postdoctoraal onderzoeker aan de universiteit van Stockholm, waar ze op zoek is naar zeldzame gelensde supernova-explosies.

Plaats: Zaal HG00.308, Huygensgebouw, Faculteit NWI

Adres: Radboud Universiteit, Heyendaalseweg 135, 6525AJ Nijmegen

Hier vind u de convocatie voor deze activiteit in pdf-vorm .

 


 

Computersimulaties van de geschiedenis van het heelal

Lezing door prof. dr. Joop Schaye, Universiteit Leiden

Woensdag 27 september 2023, 19.30 - 21.30

 

Dit wordt de eerste lezing van ons seizoen 2023 - 2024. Meer informatie volgt!

Plaats: Zaal HG00.308, Huygensgebouw, Faculteit NWI

Adres: Radboud Universiteit, Heyendaalseweg 135, 6525AJ Nijmegen

 


 

 

Geweest

 

  

Vallende sterren kijken: de Perseïden

 

Was afgelast vanwege te geringe belangstelling

geagendeerd geweest voor vrijdag 12 augustus vanaf 21.00

Parkeerplaats Jachtslot Mookerheide

 

Status: Gaat niet door. Er waren slechts twee aanmeldingen.

 

Ook dit jaar zijn er gedurende een paar nachten rond 13 augustus heel wat meteoren te verwachten. De oorzaak van deze 'meteorenregen' is komeetgruis, afkomstig uit de stofstaart van de komeet 109P/Swift-Tuttle. In haar baan rond de zon beweegt de Aarde ieder jaar door het pad waar de komeet kleine stofdeeltjes verloren heeft. Door de beweging van de aarde ten opzichte van dit gruis lijken deze meteoren te komen vanuit een punt, het radiant, gelegen in het sterrenbeeld Perseus. Vandaar de naam Perseïden voor deze meteorenregen.

In de vroege ochtend van 13 augustus is het maximum te verwachten. Echter, het felle maanlicht zal er voor zorgen dat de zwakkere meteoren moeizaam of geheel niet waarneembaar zijn.

Dan is er ook nog een belangrijke factor, het weer. Als de weersverwachting ongunstig is, dan maken we via deze website kenbaar dat het niet doorgaat. Check de status in de kop van deze aankondiging!

Klik deze link voor een routebeschrijven en kaartje.

 

 


 

  

De zoektocht naar een aardachtige exoplaneet

Lezing door dr. Steven Bos, Universiteit Leiden

Woensdag 14 september 2022,  19.30 - 21.30

 

Hier de link met de slides van de lezing zoals die gehouden is.

Zijn wij alleen in het heelal? Één van de manieren waarop de moderne astronomie deze vraag hoopt te beantwoorden is door middel van het ontdekken en karakteriseren van zo veel mogelijk exoplaneten. Hierbij wordt voornamelijk gefocust op aardachtige planeten. Deze lezing richt zich op de verschillende methoden voor het ontdekken en karakteriseren van aardachtige planeten waarop zich mogelijk leven heeft ontwikkeld. De meest veel belovende methode is de zogenaamde ‘directe waarneming’ waarbij sterlicht ruimtelijk wordt gescheiden van gereflecteerd planeetlicht. De lezing zal eindigen met een korte blik in de toekomst van exoplaneet waarnemingen.

Steven Bos studeerde sterrenkunde aan de Universiteit Leiden met een specialisatie in astronomische instrumentatie. In 2017 startte hij als promovendus bij Frans Snik in de instrumentatie groep van de Leidse sterrenwacht. Tijdens zijn promotieonderzoek heeft hij gewerkt aan de grootste optische telescopen ter wereld waar hij door optimalisatie van sensoren, de gevoeligheid van instrumenten heeft weten te verbeteren. Sinds 1 juli 2021 is hij werkzaam bij ASML.

Plaats: Zaal HG00.303, Huygensgebouw, Faculteit NWI

Adres: Radboud Universiteit, Heyendaalseweg 135, 6525AJ Nijmegen

 

 


 

  

Algemene Leden Vergadering

aansluitend

Waarnemen in koepels van Radboud Universiteit

 

woensdag 12 oktober 2022,  19.30 - 23.30

 

De vergadering en de waarneemavonden zijn alleen voor leden en introducees van Centaurus A toegankelijk.

Plaats: zaal HG00.308; Koepels zuidzijde Huygensgebouw, Faculteit NWI

Adres: Radboud Universiteit, Heyendaalseweg 135, 6525AJ Nijmegen

 

De vergadering vond plaats in collegezaal HG00.308 van het Huygensgebouw, Faculteit Natuurkunde Wiskunde en Informatica (FNWI) van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Na afronding van de vergadering was het weer helder genoeg voor het waarnemen. Bekeken: Jupiter, Saturnus en nog wat deep sky obhjecten,

Leden ontvangen de agenda via de e-mail Geen lid? Meld u aan bij de secretaris: marc[at]enif[dot]nl.

 



Nacht van de Nacht

 

Gezamelijke waarneemexcursie Jachtslot Mookerheide

Zaterdag 29 oktober 19.30

Heeft niet plaatsgevonden vanwege te veel bewolking

Klik hier voor de kaart van de waarneemlokatie.

Als het weer het toe laat dan wordt dit een goede nacht om op een donkere plek de hemel af te speuren. Van de planeten zijn Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunes al bij aanvang van het duister goed zichtbaar, Mars wordt wat later goed te zien. De Maan is dan al lang onder. Een beetje jammer misschien, maar dat helpt dan weer wel om ook goed de zwakkere objecten zoals sterrenstelsels, sterrenhopen en gasnevels te kunnen observeren.

Het Jachtslot Mookerheide ligt op een donkere plek in het bos tussen Groesbeek en Molenhoek. De parkeerplaats biedt een lage horizon. Neem verrkijkers en telescopen mee, maar houd er rekening mee dat er geen elektriciteit beschikbaar is op de parkeerplaats van het Jachtslot.

Deze activiteit moet nog afgestemd worden, vandaar dit voorbehoud.

Meld je aan bij de secretaris! En vermeld of/welk instrumentarium je mee kunt nemen.

Het weer is in ons land altijd een grote onzekerheid. Als deze activiteit geen doorgang vindt, dan ontvangen aangemelde leden via e-mail daarover bericht en zal deze pagina daar ook melding van maken.

 


 

Wat is tijd?

em. prof. dr. Ronald Kleiss, Radboud Universiteit

Woensdag 16 november 2022, 19.30 - 21.30

 

Het begrip ‘tijd’ speelt een belangrijke rol in het dagelijks leven, maar daarnaast ook in filosofie, religie en wetenschap.

In dit college zal worden ingegaan op een aantal aspecten van de wetenschappelijke natuur van het begrip tijd. Daarbij komen vragen aan bod zoals: bestaat de tijd? Zo ja, wat is het? Verstrijkt de tijd? Zo ja, hoe? Wat is de rol van ‘tijd’ in de moderne natuurwetenschap? Is tijd meetbaar? Hoe goed kunnen we tijdsintervallen meten? Is reizen door de tijd mogelijk? Ook wordt ingegaan op verbanden tussen tijd en toeval, zoals geëxpliciteerd in de kwantummechanica.

Ronald Kleiss is emeritus hoogleraar van de Radboud Universiteit. Hij promoveerde in 1982 te Leiden in de deeltjesfysica. Hij was CERN Fellow en later Staff Member, en werd in 1996 in Nijmegen aangesteld. Zijn specialisme is de quantum-velden theorie en haar toepassing in het nauwkeurig voorspellen van deeltjesprocessen bij hoge-energie versnellers zoals de Large Hadron Collider.

Plaats: Zaal HG00.308, Huygensgebouw, Faculteit NWI

Adres: Radboud Universiteit, Heyendaalseweg 135, 6525AJ Nijmegen

 


 

De donkere kant van het heelal

 

Lezing door prof. dr. Henk Hoekstra, Universiteit Leiden

Woensdag 14 december 2022, 19.30 - 21.30

 

Dankzij verschillende waarnemingen weten we nu dat het heelal uitdijt, maar ook dat er nog veel open fundamentele vragen zijn. Zo kan donkere materie niet worden verklaard met het standaardmodel van de deeltjesfysica. Een nog groter probleem is de ontdekking dat de uitdijing van het heelal versnelt door de mysterieuze donkere energie. Betere waarnemingen zijn nodig om de mogelijke verklaringen te testen. Dit is het doel van Euclid, een ESA-satelliet die de verdeling van donkere materie in kaart zal brengen. Henk Hoekstra zal uitleggen hoe we hoe we vooruitgang hopen te boeken met Euclid.

Henk Hoekstra is hoogleraar observationele kosmologie en bestudeert de verdeling van donkere materie en de eigenschappen van donkere energie met behulp van de zwakke zwaartekrachtslenswerking. Hij heeft een belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van deze techniek, resulterend in een leidende rol in de Euclid missie.

Plaats: Zaal HG00.308, Huygensgebouw, Faculteit NWI

Adres: Radboud Universiteit, Heyendaalseweg 135, 6525AJ Nijmegen

 


 

De James Webb Spacetelescope

Lezing door drs. Edwin Mathlener,

Woensdag 11 januari 2023, 19.30 - 21.30

 

De Hubble-ruimtetelescoop begint zijn einde te naderen. Al lang geleden is men begonnen aan de ontwikkeling van de James Webb Space Telescope, die gepresenteerd wordt als de opvolger van de Hubble. Toch is de JWST niet in alles een opvolger van Hubble. Waar Hubble kan waarnemen in zichtbaar licht, infrarood en ultraviolet, kan JWST alleen kijken in het infrarood, maar daar dan wel ook naar langere golflengten. JWST is onder andere bedoeld om de allereerste sterren te bestuderen, die we het beste in het infrarood kunnen zien. Maar Webb wordt ook gebruikt voor het bestuderen van geboorte en dood van sterren dichterbij, planeten bij andere sterren, maar ook voor objecten in ons eigen zonnestelsel.


Edwin Mathlener studeerde in de jaren ’80 sterrenkunde in Utrecht. Hij werd daarna geen beroepsastronoom, maar is op allerlei manieren actief met het populariseren van sterrenkunde. Hij woont in Utrecht, is vrijwillig publieksbegeleider bij Sonnenborgh – museum & sterrenwacht, voorzitter van de Werkgroep Maan & Planeten en mede-samensteller van de jaargids Sterren & Planeten.

Hier vind u de convocatie voor deze actieviteit in pdf-vorm .