acitiviteiten 2015-2016


 

Geweest

 


 

Het Antikythera Mechaniek

Lezing door dr. Rob van Gent, Universiteit Utrecht

23 september 2015   19:30 - 21:30

 

In de zomer van 1901 vonden Griekse sponsduikers nabij de kust van Antikythera een Romeins scheepswrak dat uit ca. 80 v.Chr. dateert. Tussen de diverse naar boven gebrachte voorwerpen bevonden zich ook fragmenten van een koperen mechanisch instrument waarvan de functie voor lange tijd onduidelijk was.

Pas in de laatste decennia is het meer duidelijk geworden dat het een ingenieus mechanisch planetarium betreft waarmee de schijnbare posities van de zon, de maan en de planeten voorspeld kunnen worden.

In deze lezing zullen de herkomst en de functie van dit bijzonder mechaniek uitgebreid aan de orde komen.

De spreker Rob van Gent werkt voor het Mathematisch Instituut in Utrecht waar hij onderzoek doet naar de geschiedenis van de toegepaste wiskunde en de sterrenkunde.


De lezing vindt plaats in collegezaal HG00.308 van het Huygensgebouw, Faculteit Natuurkunde Wiskunde en Informatica (FNWI) van de Radboud Universiteit Nijmegen.

klik hier voor de convocatie als PDF-bestand.

 


 

Was gepland: Waarneemavond

Echter: presentaties eigen werk

 Dinsdag 13 oktober 2015   20:00 - 23:00

De waarnemingen wilden we doen we met de telescopen in de koepels van het Huygensgebouw. Het werden dus presentaties van eigen werk. Marc Fokker vertelde over de tweede foto die hij maakte van de dwergplaneet 5610 Balster. Leo van Mierlo hield een presentatie over zijn metingen op zeer lage frequenties met ferriet antennes. Henk de Groot deed verslag van een merkwaardige sterbedekking waarbij een ster veel minder verzwakt raakte dan verwacht. Het bijzonder daarbij was dat ook anderen een soortgelijke merkwaardige bedekking registreerden.

 



 

Wat leren wij van de Kosmische Achtergrondstraling?

Lezing door prof. dr. A. Achterberg, Radboud Universiteit Nijmegen

 Woensdag 28 oktober 2015   19:00 - 21:00

 

Eén van de belangrijkste bewijzen voor het Oerknalmodel, waarin ons heelal een heet begin kent, is het bestaan van de Kosmische Achtergrondstraling. Deze diffuse straling vorm het oudste signaal dat sterrekundigen kunnen analyseren. Die analyse vertelt ons iets over de omstandigheden in ons heelal toen dit nog maar 350.000 jaar oud was.

Eén van de belangrijkste bewijzen voor het Oerknalmodel, waarin ons heelal een heet begin kent, is het bestaan van de Kosmische Achtergrondstraling. Deze diffuse straling vorm het oudste signaal dat sterrekundigen kunnen analyseren. Die analyse vertelt ons iets over de omstandigheden in ons heelal toen dit nog maar 350.000 jaar oud was.

Bram Achterberg (Maarn, 1953) is hoogleraar in de astrodeeltjesfysica in Nijmegen. Zijn specialisatie is de hoge-energie astrofysica van explosies in het heelal. Hij is de auteur van het enige Nederlandstalige boek over Kosmologie.

klik hier voor de convocatie als PDF-bestand.

 


 

Voorbij het standaard model met de Large Hadron Collider

Lezing door dr. Geert –Jan Besjes, Niels Bohr Institutet, Kopenhagen

Woensdag 18 november 2015 19:30 - 21:30.

Wat is donkere materie? Waar is alle antimaterie in het universum heen? Het Standaardmodel van de deeltjesfysica, dat alle bestaande deeltjes en hun interacties beschrijft, moet het antwoord op die vragen schuldig blijven.

Er zijn verschillende theorieën die de tekortkomingen van het Standaardmodel proberen aan te pakken. Een van die manieren is supersymmetrie (SUSY), een model dat voorspelt dat alle deeltjes een partnerdeeltje hebben, waarvan de massa onbekend is. Het lichtste supersymmetrische deeltje biedt een kandidaat waaruit donkere materie opgebouwd zou kunnen zijn.

Momenteel wordt met de LHC versneller van CERN onderzoek gedaan naar het mogelijke bestaan van supersymmetrische deeltjes.  Tijdens de lezing wordt onder meer ingegaan op de theorie van supersymmetrie en de recente resultaten van de LHC experimenten.

Geert-Jan Besjes studeerde natuur- en sterrenkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen en is afgestudeerd in de theoretische hoge-energiefysica. Zijn experimentele promotieonderzoek bij Nikhef, het Nationaal Instituut voor Subatomaire Fysica, verrichtte hij bij een van de vier grote experimenten van CERN. Sinds april 2015 is hij verbonden aan het Niels Bohrinstituut van de Universiteit van Kopenhagen.

klik hier voor de convocatie als PDF-bestand.

 


 

De mooiste ontdekkingen van de Hubble Ruimte Telescoop

Lezing door Prof. Henny J.G.L.M. Lamers,
Sterrenkundig Instituut, Universiteit van Amsterdam

Woensdag 16 december 2015 19:30 - 21:30

De Hubble Ruimte Telescoop heeft sinds zijn lancering op 24 April 1990 een schat aan opnamen gemaakt. Door de hoge kwaliteit van de telescoop en door zijn baan ver boven
de aardse dampkring kunnen niet alleen veel scherpere opnamen worden verkregen dan vanaf de aarde, maar ook bij veel meer golflengten, o.a. in het ultraviolet.
Met de bestudering van die opnamen hebben we antwoord gekregen op een aantal vragen over de kosmos, maar er zijn veel meer nieuwe vragen bijgekomen.

Op een aantal gebieden heeft de Hubble zelfs een revolutie in ons denken over de kosmos veroorzaakt. Veel foto’s hebben de pers gehaald. Aan de hand van spectaculaire
opnamen van de Hubble en met prachtige computersimulaties zullen de nieuwe inzichten worden besproken

Henny Lamers (1941) studeerde natuurkunde en sterrenkunde in Nijmegen, Utrecht en Princeton (USA). Hij was hoogleraar ’Astrofysica en Ruimteonderzoek’ aan de Universiteit
Utrecht en de Universiteit van Amsterdam. Naast zijn wetenschappelijke werk is prof. Henny Lamers ook een bekend popularisator van de sterrenkunde door onder meer het
geven van lezingen en het schrijven van populair wetenschappelijke boeken.

klik hier voor de convocatie als PDF-bestand.

 


 

Newton, de astronoom

Lezing door dr. Wim Vlaanderen

Woensdag 20 januari 2016 19:30 - 21:30

Kepler had de drie wetten geformuleerd waar de banen van de planeten om de zon aan gehoorzaamden. Daardoor waren de laatste twijfelaars aan het heliocentrische systeem wel overtuigd geraakt. Maar wat zat er achter die wetten?

Voortbouwend op het werk van zijn voorgangers ontdekt Isaac Newton de zwaartekracht als de motor van de kosmische beweging. Over deze vondst en over andere ontdekkingen van deze geniale man zal de lezing gaan. Newton was geen makkelijke man, en hij was enkele malen betrokken bij felle conflicten met tegenstanders. Hij bereikte een hoge leeftijd en ontving nog tijdens zijn leven ruimschoots erkenning voor zijn verdiensten.


Wim Vlaanderen is de penningmeester van onze vereniging. Hoewel zelf opgeleid en gepromoveerd als medicus is hij al zijn hele leven geïnteresseerd in sterrenkunde, en vooral in de geschiedenis van deze wetenschap. Hij hield al eerder lezingen over Galilei en Kepler. De lezing over Newton is de laatste van het drieluik over het heliocentrische
systeem.

klik hier voor de convocatie als PDF-bestand.

 


 

BlackHoleCAM

In beeld: het supermassieve zwarte gat in het
centrum van onze Melkweg

Lezing door prof. dr. Heino Falcke, Radboud Universiteit Nijmegen

Woensdag 2 maart 2016   19:30 - 21:30

De algemene relativiteitstheorie van Einstein is erg effectief in het beschrijven van het verschijnsel Zwaartekracht. Een van de voorspellingen die deze theorie doet is het bestaan van zwarte gaten. Een fundamenteel (maar nog nooit waargenomen) aspect van zwarte gaten is dat ze een waarnemingshorizon bezitten: een kritieke radius waarbinnen geen terugkeer naar de buitenwereld meer mogelijk is, zelfs niet voor licht.

Supermassieve zwarte gaten, met massa’s van miljoenen tot miljarden keer de zonsmassa, worden verondersteld te huizen in de kernen van praktisch elk sterrenstelsel van formaat. We pikken hun aanwezigheid op in de vorm van zeer geconcentreerde stralingsbronnen, als oorsprong van ultrasnelle plasmastromen en als mogelijke bron van zeer energetische subatomaire deeltjes. Het centrum van onze eigen Melkweg vormt de locatie bij uitstek om zo’n supermassief zwart gat te bestuderen. De relatief kleine afstand tot ons (‘slechts’ 30.000 lichtjaar) betekent dat dit met grote marge het meest nabije supermassief zwarte gat is dat we zien.

Met een wereldwijd netwerk van radiotelescopen moet het voor het eerst in de geschiedenis mogelijk zijn om de ‘schaduw’ van een zwart gat direct in kaart te brengen tegen de achtergrond van het hete gas eromheen. Een dergelijke waarneming zou een sterke bevestiging betekenen van Einstein’s voorspelling, en zou ons bovendien veel vertellen over het lot van de materie dat in het zwarte gat verdwijnt. In deze lezing neem ik het publiek mee op een reis naar het centrum van onze Melkweg, zal ik ons huidig begrip van zwarte gaten toelichten en ga ik in op onze ondernemingen om ze in beeld te krijgen.

 klik hier voor de convocatie als PDF-bestand.

 


 

Quantumraadsels rond zwarte gaten

Lezing door dr. Marcel Vonk, Universiteit van Amsterdam

23 maart 2016  19:30 - 21:30

 

Theorie en experiment gaan in de natuurwetenschappen normaal gesproken hand in hand. Zwarte gaten lijken een uitzondering op die regel te vormen. Dat zwarte gaten in theorie kunnen bestaan, is al een eeuw bekend, maar tot nu toe waren de technische mogelijkheden niet toereikend om deze mysterieuze objecten waar te nemen.

Door recente ontwikkelingen zoals de waarneming van zwaartekrachtsgolven en de event horizon telescope lijkt hier verandering in te komen. Toch loopt de theorie nog altijd ver voor op de waarnemingen - zeker als we ook de quantummechanica in het verhaal meenemen. Vernietigen zwarte gaten informatie? Worden ze omgeven door een 'firewall'? In deze lezing zullen de laatste ontwikkelingen in de theorie van zwarte gaten worden besproken.

Marcel Vonk is als mathematisch fysicus werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek aan de snaartheorie en aan wiskundige methoden in de hoge-energiefysica. Naast onderzoeker is hij ook enthousiast popularisator. Hij geeft regelmatig voordrachten over natuurkunde en kosmologie, en is auteur van het populair-wetenschappelijke boek “Snaartheorie".


De lezing vindt plaats in collegezaal HG00.308 van het Huygensgebouw, Faculteit Natuurkunde Wiskunde en Informatica (FNWI) van de Radboud Universiteit Nijmegen.

klik hier voor de convocatie als PDF-bestand.
 


 

Algemene ledenvergadering

Bij helder gevolgd door waarneemavond

Bij slecht weer gevolgd door presentaties eigen werk

Woensdag 6 april 2016   19:30 - 21:30

We hadden een levendige en prettige vergadering die ook beter bezocht werd dan de jaarvergaderingen van de laatste jaren.

Na afloop hield Henk de Groot een lezing over Sterren, tijd en navigatie op zee.